مقاله

شاه کلیدحل مشکلات خانوادگی

راهکار ترمیم روابط خانوادگی و رسیدن به ارتباط موثر

در این مقاله به علت اصلی اختلافات خانوادگی یعنی عدم ارتباط موثر بین اعضای خانواده اشاره می شود ودر نهایت راهکار عملی معرفی میگردد که از طریق آن روابط خانوادگی بهبود یافته وموثر تر شود.

 

ارتباطات موثر  اساس اصلی روابط ما در خانواده را شکل می دهد. از طریق ارتباط موثر است که ما افکار ، احساسات و پیام خود را به یکدیگر منتقل می کنیم.یعنی یک خانواده زمانی خانواده است که اعضای آن با هم در ارتباطی مطلوب و رضایت بخش به سر ببرند.این ارتباط موثر و مطلوب یعنی آن که اعضای خانواده بتوانند به خوبی با هم حرف بزنند و افکار و احساسات خود را برای یک دیگر روشن سازند تا در مواقع مختلف درک شده و دچار بحران نشوند.گرچه این ارتباط موثر بیش از همه می تواند به فرزاندان یک خانواده منفعت برساند اما باید بدانیم که ایجاد مهارت های ارتباطی خوب برای روابط موفق ، بین  والدین و فرزندان ویا همسران نیز بسیار مهم است.

همه ما تجربه ی این  را داشته ایم که  مشکل و احساس درونی مان توسط دیگران  به خوبی درک شده باشد. البته در بیشتر مواقع برعکس این اتفاق را به یاد داریم ،یعنی وقتی که  هیچ کسی حتی خانواده خودمان  هم ما را درک نکرده یا وقتی خواسته ایم با بیان کردن افکار و ناراحتی هایمان دیگران را از حال درونی  مان با خبر کنیم  احساس سو تفاهم و حتی نادیده گرفته شدن را تجربه کرده ایم.گاهی هم فقط نصیحت دریافت کرده ایم. این درحالی است که در آن موقع به هرچیزی نیاز داشته ایم جز نصیحت ، پند و اندرز .

به طور کلی ، وقتی احساس می کنیم شنیده می شویم ، عصبانیت و استرس مان کمتر شده و با آرامش بیشتری برای حل مشکلات آماده می شویم. احساس شنیده شدن و درک شدن از سمت خانواده  باعث ایجاد اعتماد و اطمینان در بین افراد خانواده می شود .در چنین بستری رشد و تعالی اعضای خانواده  اتفاق می افتاد و می توان انتظار داشت والدین و فرزندان در صلح وآرامش به اهداف شخصی وجمعی ارزشمند خویش دست یابند .

اما حقیقت تلخ و آمارهای واقعی نشان می دهد که در دنیای امروز خانواده ها کمتر از گذشته به ضرورت ارتباط موثر در بین اعضای خانواده اهمیت می دهند. حتی  برخی از والدین زمینه قطع ارتباط و گوشه گیر شدن فرزندان را فراهم می سازند.گرچه والدین ناخواسته دست به چنین اقدامی می زنند اما به مرور که فرزندان بزرگ می شوند، به مشکلی اساسی در روابط بین اعضای خانواده بر می خورند که در ریشه یابی آن مشکل به والدین خطاکاری می رسیم که ندانسته بذر معضلات فراوانی از قبیل: خجولی ،کم حرفی ،عزت نفس پایین، انزوا و گوشه گیری ،بی مسئولیتی و … را در فرزندان خود کاشته اند.

اوضاع زمانی بدتر می شود که فرزندان با بزرگ شدن از خانواده دورتر می شوند و  ترجیح می دهند اوقات خود را تنها یا در کنار دوستان خود بگذرانند. حتی برای درددل و صحبت های خصوصی والدین را گزینه مناسبی نمی بینند و غریبه ها را ترجیح می دهند.در این شرایط است که یک خانواده در فقر ارتباط موثر به سر می برد و به مرور از آفت های این معضل رنج می کشد. اما برای اینکه بدانیم چطور خانواده خود را در دام این معضل نیندازیم و یا اگر در حال حاضر گرفتار آن هستیم چه کار کنیم،باید کمی به عقب  برگردیم و از ابتدا بدانیم که ارتباط موثر چیست و چطور شکل می گیرد.

ارتباط موثر در بین اعضای خانواده

همه ی ما انسان ها برای بقائ نیاز به ارتباط با یکدیگر داریم. هر ارتباط یک روند دو طرفه است.برای اینکه ارتباط برقرار شود ، باید سه رکن : فرستنده ،پیام وگیرنده وجود داشته باشند. در ارتباط موفقیت آمیز ، فرستنده  به شکلی واضح پیامی مشخص را ارسال می کند. در مقابل ، گیرنده  هم مشتاق دریافت پیام بوده و  سعی خود را می کند تا پیام ارسال شده را به خوبی دریافت نماید.این یعنی ارتباط موثر.

در صورتی که فرستنده پیام مشخصی ارسال نکند و یا گیرنده پیام ارسال شده را به درستی دریافت نکند ، سو ارتباط برقرار می شود یعنی ظاهرا ارتباط برقرار شده اما پیام مشخصی منتقل نگردیده . مثل وقتی که پدری از دیرآمدن فرزند خود به منزل نگران است اما پیامی با خشم وتوهین به فرزند خود می فرستد. چون پیام با خشم و به شکلی ناواضح منتقل شده هیچ درک و دریافتی هم از سمت گیرنده صورت نمی گیرد و می بینیم که فرزندان در این مواقع لجبازانه به کار اشتباه خود ادامه می دهند .

بسیاری از موارد می توانند مانع برقراری ارتباط  موثر شوند . مثلا : 

  • وقتی که ما فکر می کنیم دیگران از افکار و اخلاقمان با خبراند و میدانند در ذهن ما چه می گذرد، پس نیازی نیست خیلی واضح حرفی را بزنیم. این مورد را بیشتر در زنان می بینیم.
  • وقتی به جای گوش دادن واقعی به دیگران ، بیشتر روی آنچه که می خواهیم بگوییم تمرکز می کنیم.
  • وقتی به اشتباه مشکلات و مسائل غیر مرتبط و یا احساسات مخرب نظیر خشم  را همراه با پیام اصلی مطرح می کنیم .(یعنی اینکه پیام اصلی را با اضافه کردن موارد بیهوده و مزاحم، به یک پیام  ناواضح و نامشخص تبدیل می کنیم)
  • وقتی تصور می کنیم می دانیم چه چیزی برای دیگران مناسب است و سعی می کنیم آنها را در این مورد متقاعد کنیم. بدون اینکه موقعیت و شرایط دیگران را در نظر بگیریم، خود خواهانه به دنباله اثبات حقانیت حرف خود واجرای آن هستیم. این مورد در بین والدین بیشتر دیده می شود. وقتی که حرف درستی را می خواهند به زور هم که شده به فرزندان خود منتقل کنند)
  • وقتی که فن بیان خوبی نداریم ونمی توانیم پیام خود را در قالب سخنانی مناسب بر زبان بیاوریم. یا اینکه سخن گفتنمان دچار اختلال و مشکل است. این به این معنا نیست که کسی لکنت زبان دارد و یا به کل نمی تواند از قدرت تکلم خود استفاده کند. بلکه برعکس.در بسیار مواقع افرادی هستند که پشت سرهم و تند حرف می زنند و سعی دارند جملات وکلمات را بدون اندکی تامل به زبان آورده و حرف خود را به شخص مقابل منتقل نمایند. ولی اغلب این افراد از مشکلات سخنوری از قبیل: ادای تلفظ اشتباه کلمات ،ناقص گفتن افعال در پایان جملات ،حرف زدن با لحن نامناسب،نداشتن ریتم در سخن گفتن،بدون مکث حرف زدن یا بشدت آهسته حرف زدن و… رنج میبرند اما خود نمیدانند . آنها فکر می کنند همینکه توان تکلم دارند کفایت میکنند و خوب حرف میزنند واینکه دیگران به ویژه همسر یا فرزندانشان حرف های آنها را نمیفهمند یا گوش نمی کنند عیب از آنهاست.یعنی ایراد را از گیرنده میدانند درصورتی که مشکل از فرستند ومدل ارائه پیام است. در اینجا اهمیت یادگیری مهارت سخنوری برای تک تک اعضای خانواده و جامعه احساس می شود.
  • و…

همه این موارد یا ما را از ارسال پیام واضح بازمی دارد یا مانع دریافت و درک  پیامی می شود که فرد مقابل قصد ارسال آن را دارد.

 

برقراری ارتباط موثر به تمرین و تلاش نیاز دارد

داشتن ارتباطات موثر درخانواده و بیرون ازآن  چیزی نیست که به طور طبیعی برای بیشتر ما به وجود بیاید. در زیر چندین کلید برای برقراری ارتباط موثر آورده شده است. این مهارت ها و فنون ممکن است در ابتدا عجیب و ناخوشایند به نظر برسند. اما اگر به آنها پایبند باشید ، به مرور طبیعی می شوند و شما تمام ارتباط خود را با دیگران (در داخل و خارج خانواده خود) بهبود خواهید بخشید.

Effective Communication Was Never His Strength – And Now He's Your Boss |  Lead Grow Develop

شاه کلید اصلی ارتباط موثر : گوش دادن فعال

 

گوش دادن فعال که ازآن به عنوان شاه کلید ارتباط موثر یاد می شود روشی برای گوش دادن به دیگران است که به آنها اجازه می دهد تا بدانند شما در تلاش برای درک پیامی هستید که می فرستند.در این راه باید مطمئن شوید که زبان بدنتان به آنها اعلام  می کند که شما علاقه مند هستید و به آنها گوش می دهید.بهتر است با آنها تماس چشمی برقرار کنیدو بدن خود را به سمت آنها بچرخانید و همان طور که صحبت می کنند سر تکان دهید تا به آنها بفهمانید که گوش می دهید.هرگونه حواس پرتی را که باعث می شود ازتمرکز بر پیام آنها دورشوید، کاهش دهید. سعی کنید جلوی هر کاری را بگیرید که باعث حواس پرتی شما در دریافت پیام آنها می شود.مانند تماشای تلویزیون،کار با موبایل یا تلاش برای انجام کاری مانند آشپزی،روزنامه خواندن و…  شاید لازم باشد به آنها بگویید ، من بعد از پایان کار با تمرکز بیشتر می توانم حرفتان را گوش دهم. تلاش برای گوش دادن هنگام انجام سایر کارها معمولاً به شما اجازه  نمی دهد که پیام فرستنده(همسر یا فرزندتان) را به وضوح بشنوید.

به محتوا ،لحن،صدا و احساسات درون کلمات آنها گوش دهید. فقط به مطالب گفته شده گوش ندهید. به احساسی که فرد سعی دارد به شما منتقل کند گوش دهید. آیا آنها شادی ، غم ، هیجان یا عصبانیت را بیان می کنند.از این رو به زبان بدن وحالات چهره وی در هنگام گفتن حرف هایش دقت کنید.

هنگامی که فرد صحبت خود را به پایان رساند ، آنچه را که شنیده اید برای او تعریف کنید. اینگار خلاصه ی از گفته هایشا رابرای خودش بیان می کنید.مثلا بگوید:  “آنچه من از شما می شنوم این است ……” “به نظر می رسد ….. برای شما بسیار ناراحت کننده بود… و…..”

نصیحت و سرزنش ، پارازیت اصلی در ارتباط موثر

در این بین به شدت تاکید می کنیم که اگر از شما راهکار و توصیه خواسته نشده ،فرستنده پیام (همسر یا فرزندتان) را پند و اندرز ندهید. راهکار ندهید. وقتی کسی از شما مشاوره و توصیه بخواهد حتما به شما می گوید. در غیر این صورت فقط گوش باشید نه زبان. نصیحت ومشاوره دادن بی وقت و یا بدتر از آن سرزنش وشماتت کردن بزرگترین عامل قطع ارتباط موثر در بین اعضای خانواده است.به مرور افراد از اینکه بخواهند حتی با شما حرف بزنند دوری می کنند و هیچ تمایلی برای ایجاد هیچ گونه ارتباطی با شما ندارند. این وضعیت را در اغلب موارد میان والدین و فرزندان میبینیم.  

فردفرستنده پیام  اغلب نیاز دارد حرف او را فقط بشنوید و باید بداند شما او را درک کرده اید و پیام واحساسات او  به وضوح از سمت شما دریافت شده است.این بار که فرزندتان یا همسرتان  با ناراحتی از بیرون  به خانه آمد به شکل فعالانه و بدون پند واندرز به حرف هایش گوش دهید. شاید در ابتدا وی از حرف زدن با شما امتناع کند اما تلاش کنید با ملایمت و مهربانی، خود را دوستی شنوا و همدلی بی چون وچرا نشان دهید. اگر او نخواست به او راهکار ندهید فقط حرف هایش را بشنوید و هرگز برای کارهای که وی کرده است و در آن لحظه برای شما در حجال تعریف آن است  او را سرزنش نکنید. سپس ببینید که چه معجزه ای در روابط تان رخ می دهد.

 

آموزش برقراری ارتباط موثر به کودکان

کودکان باید یاد بگیرند که چگونه خود را به وضوح بیان کنند و چگونه به دیگران گوش دهند.از همان لحظه ای که کودکان شروع به گفتن صداها می کنند ، آنها یاد می گیرند که چگونه ارتباط برقرار کنند. آنها می آموزند که چگونه توجه دیگران را جلب کنند و چگونه پیام خود را منتقل کنند. آنها همچنین یاد می گیرند که ارتباط یک روند دو طرفه است.کودکان مهارت های خود را از نحوه پاسخگویی ما به آنها و نحوه برقراری ارتباط با آنها می آموزندمثلا وقتی می بینند که والدین به جیغ زدن و گریه کردن آنها  حساس هستند و سریعا تحت امرشان  می شوند از این وسیله ارتباطی حتی در بزرگسالی هم استفاده می کنند بنابراین باید مراقب باشیم که به فرزندانمان چه راه های ارتباطی را آموزش می دهیم.

برای آموزش ارتباط موثر باید دو اقدام مهم را انجام دهیم:

اول: 

 اینکه فعالانه به کودکان گوش دهیم.

یکی از اولین مراحل آموزش فرزندانمان این است که ما به طور فعالانه به آنها گوش دهیم.وقتی ما به طور فعالانه به کودکان گوش می دهیم ، به آنها می گوییم که آنها می توانند پیامی ارسال کنند و پیام آنها برای ما مهم است. همانطور که قبلاً اشاره شد ، مهم است که ما به آنها توجه کامل داشته باشیم .در واقع گوش دادن به احساسات و همچنین محتوای پیام بچه ها، اولین گام در آموزش  ارتباط موثر است.در ادامه روند خوب گوش دادن باید بدانیم که از ارائه مشاوره فوری خودداری کنیم.اگر عادت کنیم دائما بچه ها رابا نصیحت های وقت و بی وقت بمباران کنیم در واقع پل های ارتباط موثر بین خود و او را از بین برده ایم.

دوم: 

 ما باید به کودکان بطور فعال نحوه گوش دادن را بیاموزیم.

کودک باید بر روی شخصی که در حال صحبت است تمرکز کند . باید یاد بگیرد عوامل حواس پرتی را از بین ببرد. این ممکن است به معنای خاموش کردن تلویزیون باشد یا اینکه از او بخواهیم با ما به اتاق دیگری که خلوت است بیاید و به ما نگاه کند تا با او حرف بزنیم. با آرامش از او درخواست کنیدکه به شما نگاه کند 

در ارتباط با نوجوانان چه کنیم؟

همانطور که به  کودکان آموزش توجه  و گوش دادن فعال را می دهیم باید به نوجوانان هم به طریقی هنرمندان این مفاهیم را القائ کنیم. باید به جوانان نیز آموزش دهیم که توجه خود را به دیگران نشان دهند و فعالانه در خانواده و بیرون از خانواده شنوای حرفهای دیگران باشند.

 در اموزش به نوجوانان وجوانان کار سخت تری در پیش دارید و شاید لازم باشد بارها و بارها آنان شنوای فعال بودن را در شما ببینند. یعنی وقتی که آنها باشما حرف میزنند به خوبی به انها گوش دهید وحرف هایشان را خلاصه وار برای خودشان تعریف کنید ،بی آنکه درگیر نصیحت و مشاوره شوید.سپس برای اطمینان از اینکه آنها نیز گوش دادن فعال را آموخته اند ،از آنان بخواهید آنچه را که از شما شنیده اند تکرار کنند. به این ترتیب شما به آنها می آموزید آنچه را شنیده اند از زبان خود تفسیر وتعبیر نمایند.همچنین می توان از کودکان یا نوجوانان پرسید چه احساسی از حرف های  شما می گیرند. آیا خوشحال ، عصبانی یا غمگین می شوند؟ به این ترتیب آنها می توانند احساس و محتوا را به هم پیوند دهند و درک عمیق تری از پیام های ارسالی در یک ارتباط را دریافت نمایند.

اما اگر فرزند شما پیام را به وضوح تکرار نکند ، یا توضیح خوبی ندهد ،نباید به او سخت بگیریم . در بسیاری مواقع تلاش های نخست برای ایجاد ارتباط موثر وشنونده فعال بودن کار آسانی نیست.پس به او زمان دهید و پا به پای او ارتباط موثر داشتن را تمرین کنید. همین تلاش های شما باعث ایجاد صمیمیت در روابط تان خواهد شد. سرانجام ، فرزندان  با برقراری ارتباط موثر  با ما و نیز مشاهده چگونگی ارتباط بزرگسالان با یکدیگر ، بیشترین نکات را برای داشتن  ارتباط موثر در زندگی می آموزند.در میان ما باید مطمئن باشیم که الگوی خوبی  برای فرزندانمان هستیم و زمانی را برای  تمرین گوش دادن فعال  و ارسال واضح پیام های خود اختصاص می دهیم.ما به عنوان یک بزرگتر باید بدانیم که پیام های خود را بدون هیچ احساس اضافه و یا خشم وناراحتی بی موردی منتقل کنیم. البته که در مواقعی  خاص باید فرزندانمان از ناراحتی و یا شدت خشم ما باخبر شوند تا  به  اهمیت یک موضوع پی ببرند . اما مشکل اینجاست که اغلب والدین  همواره حرف های خود را با خشم و با عصبانیت منتقل می کنند.

خشونت ، تعصب و حرف های بی منطق اغلب مانع ایجاد ارتباط موثر در بین فرزندان و والدین می شود. پس اگر لازم است راهکارهای برای کنترل خشم بیابید و آداب حرف زدن با کودکان ونوجوانان را بیاموزید.
شما هرچه که برای داشتن ارتباط بهتر وموثرتر دربین اعضای خانواده تلاش کنید در واقع آرامش و امنیت خانواده خود را بیمه کرده اید. چرا که در سایه چنین امنیتی است که فرزندان خانه و خانواده را بهترین جای دنیا می دانند و هرگز تحت تاثیر عوامل خارج از این محیط قرار نمی گیرند.بدین شکل از بسیاری مشکلات ومعضلات اجتماعی مصون می مانند.